خرید خودرو از منطقه ویژه پیام؛ گمرک پیام، پلاک و نکات پیش از پرداخت
پیام بازار خودرو نیست و پلاک اختصاصی برایش اعلام نشده؛ در این راهنما می‌خوانید خودرو در گمرک پیام یعنی چه و پیش از پرداخت چه چیزهایی را بررسی کنید.
اگر عبارت خرید خودرو از منطقه ویژه پیام را جست‌وجو کرده‌اید، احتمالاً شنیده‌اید خودرویی «در گمرک پیام» است، یا تصور کرده‌اید پیام هم مثل مناطق آزاد بازار خودرو و پلاک مخصوص خودش را دارد. واقعیت ساده‌تر است: آنچه پیام را به خودرو پیوند می‌دهد یک گمرک است، نه یک بازار. این راهنما بر پایه اخبار و مقررات منتشرشده تا مهر ۱۴۰۵ نوشته شده است و چون این مقررات زود تغییر می‌کنند، وضعیت روز را پیش از هر معامله از مرجع رسمی استعلام بگیرید.
پیام چه نوع منطقه‌ای است
منطقه ویژه اقتصادی پیام در اراضی فرودگاه بین‌المللی پیام قرار دارد؛ فرودگاهی در مهرشهر، در جنوب غربی کرج، که شرکت خدمات هوایی پست و مخابرات پیام، زیرمجموعه وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات، آن را اداره می‌کند. خود منطقه هم زیر نظر همین وزارتخانه اداره می‌شود. پیام منطقه ویژه اقتصادی است، نه منطقه آزاد تجاری ـ صنعتی، و همین تفاوت برای خریدار خودرو اهمیت دارد.
کاربری‌های اصلی منطقه حمل بار هوایی و پستی، فرآوری کالا، انبارداری و صنایع فناوری اطلاعات و ارتباطات است. مدیرعامل منطقه در شهریور ۱۴۰۵ از راه‌اندازی نخستین گمرک تخصصی فاوا در پیام خبر داد؛ نشانه‌ای از این‌که تمرکز منطقه فناوری اطلاعات است، نه خودرو.
بازار خودرو و پلاک پیام؛ آنچه وجود ندارد
در فهرست شرکت‌های مستقر که روی پایگاه رسمی منطقه منتشر شده، تا مهر ۱۴۰۵ نامی از واردکننده، نمایندگی یا نمایشگاه خودرو دیده نمی‌شود و بیشتر این شرکت‌ها در حوزه‌هایی مثل فناوری اطلاعات، برق و الکترونیک، صنایع فلزی و غیرفلزی و تجهیزات پزشکی فعال‌اند. گزارشی هم از فروش خودرو به مصرف‌کننده درون منطقه در دست نیست. پس انتظار نداشته باشید در پیام نمایشگاهی پیدا کنید و خودرو را همان‌جا بخرید.
برای پیام پلاک خودروی اختصاصی هم اعلام نشده است. در اطلاعیه‌های رسمی شماره‌گذاری ویژه‌ای برای این منطقه دیده نمی‌شود و سازوکارهای پلاک‌گذاری که فراجا در خرداد ۱۴۰۵ اعلام کرد به مناطق آزاد مربوط بود؛ از جمله پلاک منطقه آزاد شهر فرودگاهی امام خمینی (ره) که در همان مراسم رونمایی شد، و بانه ـ مریوان، مهران و بوشهر. پلاک منطقه آزاد فرودگاه امام را با پیام، که منطقه ویژه است و پلاکی برایش اعلام نشده، یکی ندانید. پس بحث‌هایی مثل محدوده تردد، مرخصی، پلاک گذر موقت یا تبدیل پلاک که درباره خودروهای مناطق آزاد مطرح است، در منابع رسمی درباره پیام دیده نمی‌شود. اگر خودرویی با عنوان پلاک پیام به شما پیشنهاد شد، نوع پلاک آن را از پلیس راهور استعلام بگیرید.
گمرک فرودگاه پیام؛ تنها پیوند مستند با خودرو
گمرک استان البرز، که با نام گمرک فرودگاه پیام هم شناخته می‌شود، در فرودگاه بین‌المللی پیام در مهرشهر کرج مستقر است. گمرک ایران در اسفند ۱۴۰۲ به گمرکات اجرایی کشور ابلاغ کرد که گمرک فرودگاه پیام به‌عنوان گمرک تخصصی ترخیص خودرو اعلام می‌شود. معنای این تصمیم آن است که خودروی وارداتی شرکت‌ها می‌تواند در این گمرک اظهار و ترخیص شود، نه این‌که در منطقه به مردم خودرو فروخته شود.
خبری از لغو این ابلاغ منتشر نشده، اما گزارشی از ترخیص خودروی سواری در این گمرک در سال‌های ۱۴۰۴ و ۱۴۰۵ هم در دست نیست؛ پس اگر معامله شما به این گمرک وابسته است، وضعیت فعلی را از گمرک استان البرز استعلام بگیرید.
پیام تنها گمرک مجاز ترخیص خودروی سواری هم نیست. گمرک ایران از دی ۱۴۰۴ تا مرداد ۱۴۰۵ گمرکات دیگری را هم به این فهرست افزوده است، از جمله گمرک آپرین در استان تهران (دی ۱۴۰۴)، گمرک بندر انزلی، گمرک بازرگان و گمرک چهارمحال و بختیاری. پس خودرویی که در تهران یا کرج به شما عرضه می‌شود لزوماً از پیام ترخیص نشده است.
خودرو چطور از منطقه ویژه به بازار می‌رسد
معافیت گمرکی منطقه ویژه فقط برای مبادله با خارج از کشور است؛ خودرویی که در پیام نگهداری می‌شود برای رسیدن به بازار داخلی باید مثل هر کالای وارداتی دیگر ترخیص شود.
گمرک ایران با بخشنامه‌ای به تاریخ ۱۲ اسفند ۱۴۰۴ واردات خودروی سواری به سرزمین اصلی را از مبدأ مناطق آزاد و ویژه اقتصادی مجاز کرد. شرط‌های آن ثبت آماری یا ثبت سفارش معتبر، انجام مراحل مطابق آیین‌نامه اجرایی ماده ۱۱ قانون ساماندهی صنعت خودرو و ارائه گواهی پرداخت مالیات علی‌الحساب کارت بازرگانی است. در گزارش‌های منتشرشده مهلتی برای این بخشنامه ذکر نشده است؛ پیش از معامله از گمرک استعلام بگیرید که هنوز به همین شکل اجرا می‌شود یا نه.
نتیجه برای خریدار روشن است: خودرویی که از پیام به بازار می‌رسد فقط با ترخیص قطعی و پرداخت کامل حقوق ورودی به دست شما می‌رسد و پس از آن، طبق قاعده عمومی واردات، باید مثل هر خودروی وارداتی دیگر پلاک ملی بگیرد؛ نوع پلاک را پیش از معامله از پلیس راهور استعلام بگیرید. در مقررات منتشرشده هم قاعده‌ای که برای چنین خودرویی محدوده تردد جداگانه تعیین کند اعلام نشده است. پس انتظار قیمت منطقه آزاد یا معافیت گمرکی را از خودرویی که به پیام نسبت داده می‌شود نداشته باشید.
وقتی فروشنده می‌گوید خودرو در گمرک پیام است
این جمله یعنی خودرو هنوز در مرحله اظهار و ترخیص شرکت واردکننده است و به بازار نرسیده. سخنگوی وزارت صمت در تیر ۱۴۰۵ گفت فروشنده خودروی وارداتی باید خودرو را در گمرک موجود داشته باشد، آن را اظهار کند و پس از تأیید سازمان حمایت مصرف‌کنندگان و تولیدکنندگان مجوز فروش بگیرد. به گفته او، فاصله اعلام فروش تا تحویل هم نباید بیش از ۹۰ تا ۱۲۰ روز باشد.
پیش‌فروش خودرو در مناطق آزاد ممنوع شده است؛ همین احتیاط را درباره هر فروشنده‌ای به کار ببرید که بدون ارائه مجوز فروش، برای خودرویی که هنوز در گمرک است پول می‌خواهد.
خودروی پلاک منطقه آزاد را با پیام یکی ندانید
خریداران در تهران و کرج گاهی با خودروهای پلاک مناطق آزاد روبه‌رو می‌شوند که قواعد جداگانه‌ای دارند. جز پلاک کیش و قشم که تا پایان آذر ۱۴۰۵ مجوز تردد سراسری دارند، این خودروها برای خروج از محدوده منطقه خود مرخصی لازم دارند. این مهلت‌ها در سال ۱۴۰۵ چند بار تمدید شده‌اند؛ پس نوع پلاک و وضعیت تردد چنین خودرویی را هنگام خرید از پلیس راهور استعلام بگیرید.
پیش از پرداخت چه چیزهایی را بررسی کنید
اگر خودرو هنوز در گمرک است، پیش از هر پرداختی مجوز فروش، مدرک اظهار خودرو در گمرک و تاریخ تحویلی را که در قرارداد آمده ببینید و هویت شرکت واردکننده را جداگانه بررسی کنید. اگر خودرو ترخیص شده است، مطمئن شوید ترخیص قطعی بوده، حقوق ورودی کامل پرداخت شده و پلاک آن ملی است، و شماره شاسی و موتور را با مدارک تطبیق دهید. در هر مرحله‌ای که تردید داشتید، از گمرک یا پلیس راهور استعلام بگیرید.
مدارک کامل چیزی درباره سلامت فنی خودرو نمی‌گوید. در آگهی‌های اینترنشنال اتوکار نوع پلاک و وضعیت گمرکی هر خودرو، مثلاً ترخیص‌شده یا ترخیص‌نشده، جداگانه ثبت می‌شود، و برای سنجش وضعیت فنی می‌توانید پیش از بستن قرارداد کارشناسی خودرو را از همین سایت درخواست کنید که گزارش آن بدنه را در ۱۳ بخش بررسی می‌کند.
در مجموع، پیام جای خرید خودرو نیست؛ پیوند آن با خودرو گمرک فرودگاه پیام است که خودروی وارداتی ممکن است از آن ترخیص شود. خریدار دقیق به‌جای نام منطقه، مجوز فروش، وضعیت ترخیص و نوع پلاک را می‌پرسد.
