خرید خودرو در ماکو: پلاک، محدوده تردد و نکته‌های پیش از معامله
این راهنما می‌گوید خودروی پلاک منطقه آزاد ماکو کجا اعتبار دارد، به پلاک ملی تبدیل می‌شود یا نه و پیش از بیعانه چه باید استعلام کرد.
اگر در آگهی‌های فروش به خودرویی با پلاک منطقه آزاد ماکو برخورده‌اید، احتمالاً قیمتش از نمونه مشابه با پلاک ملی کمتر بوده است، چون خودرو برای ورود به منطقه آزاد حقوق ورودی کمتری می‌پردازد. اما این تفاوت شرط مهمی دارد: خودرو باید در محدوده‌ای بماند که قانون تعیین کرده است. این راهنما وضعیت را تا ۱ مهر ۱۴۰۵ توضیح می‌دهد.
منطقه آزاد ماکو و بازار تازه‌اش
منطقه آزاد تجاری-صنعتی ماکو در ۲۴ مرداد ۱۳۸۹ تصویب شد و در استان آذربایجان غربی قرار دارد. محدوده آن شهرستان ماکو با بخش مرکزی و بخش بازرگان، شهرستان پلدشت و بخشی از شهرستان شوط را در بر می‌گیرد. این منطقه در بازرگان با ترکیه و در امتداد رود ارس با نخجوان هم‌مرز است.
واردات گسترده خودرو به ماکو پدیده‌ای تازه است. مدیرعامل منطقه در مرداد ۱۴۰۵ گفت حدود ۸ هزار خودرو در ۸ ماه پیش از آن وارد منطقه شده و بیشترشان هیبریدی بوده‌اند. به گفته معاون اقتصادی منطقه، این خودروها عمدتاً از چین، امارات متحده عربی، عراق و گرجستان می‌آیند.
پلاک دائم یا پلاک گذر موقت
منطقه آزاد ماکو پلاک اختصاصی خودش را دارد. علاوه بر آن، رئیس پلیس راهور فراجا در ۶ اسفند ۱۴۰۴ در ماکو از پلاک «گذر موقت» رونمایی کرد که اعتبار هر دوره آن دو سال است و در مجموع تا ۱۰ سال تمدیدپذیر است. معاون اقتصادی منطقه هم در خرداد ۱۴۰۵ گفت خودروهایی با حجم موتور بالاتر و برخی خودروهای خاص در قالب مجوز گذر موقت وارد منطقه می‌شوند.
پلاک «گذر موقت» ماکو با همان اعتبار دوساله و سقف ده‌ساله، در عمل همان پلاک ورود موقتی است که مناطق دیگر دارند: خودرو با آن از منطقه خارج نمی‌شود و پلاک ملی نمی‌گیرد. آن را با پلاک گذر موقتی که هنگام مرخصی صادر می‌شود اشتباه نگیرید و وضعیت خودروی مورد نظر را از پلیس راهور استعلام کنید. اگر خودرو پلاک موقت دارد، این را هم بپرسید که اعتبار فعلی آن تا چه تاریخی است و سازمان منطقه انتقالش را به نام شما می‌پذیرد یا نه.
درباره سن و حجم موتور، رئیس پلیس راهور فراجا در اسفند ۱۴۰۴ گفت خودروهای بالای ۲۵۰۰ سی‌سی هم در ماکو شماره‌گذاری می‌شوند. رئیس پلیس راهور آذربایجان غربی هم در گفت‌وگویی که سایت سازمان منطقه در ۲۲ تیر ۱۴۰۵ منتشر کرد، از آغاز شماره‌گذاری خودروهای وارداتی مدل ۲۰۲۲ تا ۲۰۲۶ خبر داد. منبع رسمی یکپارچه‌ای برای این قواعد پیدا نکردیم، پس مدل و مشخصات خودرو را پیش از معامله با سازمان منطقه تطبیق دهید.
محدوده تردد پلاک ماکو و مجوزهای استانی
طبق تبصره ماده ۱۶ آیین‌نامه راهنمایی و رانندگی، خودروی پلاک منطقه آزاد فقط در محدوده مصوب تردد می‌کند؛ این محدوده برای ماکو، طبق گزارش‌ها، حدود ۳۰ کیلومتر از مرز منطقه آزاد است. در ۲۳ بهمن ۱۴۰۴ استاندار آذربایجان غربی دستور داد این خودروها در سراسر استان تردد کنند و سازمان منطقه اعلام کرد مجوز آن را شورای تأمین استان صادر کرده است. در ۱۱ خرداد ۱۴۰۵ استاندار آذربایجان غربی خبر داد که بر پایه تفاهم با استاندار آذربایجان شرقی، خودروهای پلاک ماکو و ارس در هر دو استان تردد می‌کنند. رئیس پلیس راهور آذربایجان غربی هم در همان گفت‌وگوی ۲۲ تیر ۱۴۰۵ گفت مالکان این خودروها در قالب طرح «مسیر سبز» در اردبیل، گیلان و مازندران هم می‌توانند تردد کنند.
پایه حقوقی این گسترش‌ها محل بحث است. در ۱۰ تیر ۱۴۰۵ معاونت حقوقی رئیس‌جمهور اعلام کرد تعیین مقررات تردد خودروهای مناطق آزاد در صلاحیت هیئت وزیران است، نه استانداران. ستاد مرکزی مبارزه با قاچاق کالا و ارز هم تفاهم‌نامه‌های استانی را فاقد وجاهت قانونی دانست. خبر مسیر سبز ماکو چند روز پس از این موضع منتشر شد، اما در ۲۷ تیر ۱۴۰۵، پس از لغو تفاهم‌نامه منطقه آزاد انزلی، معاون دادستان گیلان اعلام کرد تردد خودروهای پلاک مناطق آزاد فقط در محدوده قانونی همان منطقه ممکن است؛ این اعلام اردبیل، گیلان و مازندران را هم در بر می‌گیرد. در منابعی که بررسی کردیم تأییدی از پلیس راهور کشور برای مسیر سبز نیامده است؛ تا تأیید کتبی نگرفته‌اید، به آن اتکا نکنید.
سفر به تهران و شهرهای دیگر
در خرداد ۱۴۰۵، به دلیل شرایط جنگ، رئیس پلیس راهور فراجا اعلام کرد خودروهای پلاک پنج منطقه آزاد، از جمله ماکو، می‌توانند به‌صورت گذر موقت در سراسر کشور تردد کنند. اما در اطلاعیه ۳۱ شهریور ۱۴۰۵ پلیس راهور، تردد سراسری تا پایان آذر ۱۴۰۵ فقط برای پلاک کیش و قشم تمدید شد و تصریح شد که این شرایط شامل خودروهای پلاک سایر مناطق آزاد نمی‌شود. طبق همین اطلاعیه، خودروهای پلاک مناطق آزاد دیگر برای خروج از محدوده مصوب باید مرخصی و پلاک گذر موقت بگیرند.
نام ماکو در این اطلاعیه نیامده، اما ماکو جزو همان سایر مناطق است. برداشت ما این است که از ۱ مهر ۱۴۰۵ خودروی پلاک ماکو بدون مرخصی اجازه تردد در سراسر کشور را ندارد، هرچند برخی آگهی‌ها و راهنماهای فروش هنوز مجوز دوران جنگ را معتبر می‌نویسند. پلیس راهور تردد بیرون از محدوده مجاز را تخلف می‌داند و در اطلاعیه‌های مربوط به برخی مناطق آزاد دیگر از توقف و توقیف چنین خودروهایی سخن گفته است.
درباره سهمیه مرخصی دو عدد متفاوت اعلام شده است. معاون اقتصادی منطقه آزاد ماکو در خرداد ۱۴۰۵ گفت این خودروها سالانه ۳۰ روز می‌توانند به‌صورت مرخصی در سایر نقاط کشور تردد کنند. جانشین پلیس راهور فراجا در مهر ۱۴۰۴ قاعده سراسری را چهار نوبت ۱۵روزه در سال اعلام کرده بود. از سازمان منطقه و پلیس راهور استان بپرسید کدام قاعده در ماکو اجرا می‌شود و مرخصی را کدام مرجع صادر می‌کند.
تبدیل پلاک ماکو به پلاک ملی
سازمان منطقه آزاد ماکو در ۹ خرداد ۱۴۰۵ فراخوان تبدیل پلاک منطقه آزاد به پلاک ملی را منتشر کرد که فقط شامل خودروهایی است که از ابتدای ۱۳۹۲ تا پیش از ۲۴ تیر ۱۴۰۳ وارد منطقه شده‌اند. پس تاریخ ورود خودرو به منطقه در اسنادش تعیین‌کننده است؛ پیش از معامله از سازمان منطقه آزاد ماکو استعلام بگیرید که خودروی مورد نظرتان طبق قاعده فعلی شرط تبدیل را دارد یا نه.
اگر خودرو در این بازه وارد منطقه شده، بدانید که طبق ضوابطی که دبیرخانه شورای عالی مناطق آزاد در مرداد ۱۴۰۴ برای تبدیل پلاک اعلام کرد، مالک و واردکننده باید یک نفر باشند؛ پس اگر خودرو پس از ورود به نام شخص دیگری منتقل شده، بپرسید هنوز امکان تبدیل دارد یا نه. تخفیف ۲۰ درصدی سود بازرگانی تبدیل پلاک فقط تا پایان اسفند ۱۴۰۵ اعتبار دارد. طبق اعلام مرداد ۱۴۰۴، مهلت ثبت سفارش این خودروها در سامانه جامع تجارت تا ۱۶ خرداد ۱۴۰۶ است. عوارض تبدیل هم برای هر خودرو جداگانه محاسبه می‌شود.
پیش از پرداخت بیعانه
پیش‌فروش در مناطق آزاد ممنوع است، پس پیش از پرداخت مجوز فروشنده را از سازمان منطقه آزاد ماکو بپرسید.
در خرداد ۱۴۰۵ شماره‌گذاری خودروهای وارداتی ماکو چند هفته به دلیل کمبود امکانات و فضا متوقف شد و خریدارانی بی‌پلاک ماندند. در جلسه ۲۷ خرداد ۱۴۰۵ تصمیم گرفته شد کار ظرف یکی دو روز از سر گرفته شود، اما گزارشی رسمی از وضعیت فعلی صف پلاک پیدا نکردیم. خودرویی را که هنوز پلاک نگرفته به اعتبار قول فروشنده نخرید.
سخنگوی منطقه آزاد انزلی از ممنوعیت شماره‌گذاری خودروهای وارداتی به نام اشخاص حقیقی در مناطق آزاد خبر داده است، اما اطلاعیه‌ای مخصوص ماکو در این باره پیدا نکردیم. پیش از معامله از سازمان منطقه آزاد ماکو استعلام بگیرید که این قاعده در ماکو اجرا می‌شود یا نه، سند نهایی به نام چه کسی صادر می‌شود و آیا ثبت پلاک به نام شما به سکونت یا فعالیت اقتصادی در منطقه نیاز دارد.
پوشش بیمه شخص ثالث بیرون از محدوده مجاز را هم مستقیم از بیمه‌گر بپرسید، چون منابع در این باره هم‌نظر نیستند. برای خدمات پس از فروش هم واقع‌بین باشید؛ طبق آخرین خبرهای رسمی، شهرک خدمات خودرویی و نمایندگی‌های تعمیر در ماکو در مرحله برنامه‌ریزی بوده‌اند.
این خرید برای چه کسی منطقی است
اگر در آذربایجان غربی زندگی می‌کنید و بیشتر رفت‌وآمدتان در همین استان است، خودروی پلاک ماکو می‌تواند انتخاب معقولی باشد، چون شورای تأمین استان از بهمن ۱۴۰۴ تردد در کل استان را مجاز کرده است. اما از تیر ۱۴۰۵ معاونت حقوقی رئیس‌جمهور گفته این تصمیم در اختیار استانداران نیست و تفاهم مشابه انزلی لغو شده است؛ تفاهم خرداد ۱۴۰۵ برای آذربایجان شرقی هم همین وضع را دارد. پس پیش از خرید، اعتبار فعلی این مجوزها را از پلیس راهور استان بپرسید. اگر در تهران یا شهر دیگری بیرون از این محدوده زندگی می‌کنید، نمی‌توانید این خودرو را مثل خودروی پلاک ملی آزادانه در شهر خود برانید.
هر تصمیمی بگیرید، نوع پلاک، وضعیت گمرکی و تاریخ ورود خودرو به منطقه را در اسنادش ببینید. در آگهی‌های اینترنشنال اتوکار می‌توانید پیش از تماس با فروشنده، نوع پلاک و وضعیت ترخیص ثبت‌شده برای خودرو را ببینید. کارشناسی پیش از خرید هم با گزارش ۱۳بخشی بدنه نشان می‌دهد خودرو از نظر فنی و ظاهری در چه وضعی است.
در آخر، چون قوانین این حوزه گاهی در چند هفته عوض می‌شود، آخرین وضعیت محدوده تردد، مرخصی و شماره‌گذاری را درست پیش از معامله از پلیس راهور آذربایجان غربی و سازمان منطقه آزاد ماکو استعلام بگیرید.
