خرید خودرو از بندر شهید رجایی؛ آنچه پیش از معامله باید بدانید
بندر شهید رجایی بازار خودرو نیست، دروازه ورود خودروی وارداتی است؛ پیش از خرید بدانید خودرو ترخیص شده و پلاک ملی دارد یا هنوز در بندر است.
اگر دنبال خرید خودرو از بندر شهید رجایی هستید، احتمالاً شنیده‌اید بیشتر خودروهای وارداتی از همین بندر وارد کشور می‌شوند. اما شهید رجایی دروازه ورود خودرو است، نه بازار خودرو. آنچه در ادامه می‌آید وضعیت تا مهر ۱۴۰۵ است؛ این مقررات زود عوض می‌شود.
بندر شهید رجایی چه نوع منطقه‌ای است
منطقه ویژه اقتصادی بندر شهید رجایی خود بندر و صنایع بندری و دریایی وابسته به آن را در بر می‌گیرد. این منطقه در ۲۳ کیلومتری غرب بندرعباس است و سازمان بنادر و دریانوردی آن را اداره می‌کند. شهید رجایی منطقه ویژه اقتصادی است، نه منطقه آزاد تجاری ـ صنعتی، و محدوده‌ای بندری و گمرکی است، نه شهری که مردم در آن زندگی کنند.
طبق گزارشی که در تیر ۱۴۰۵ منتشر شد، حدود ۸۵ درصد عملیات کانتینری بنادر کشور در شهید رجایی انجام می‌شود. دبیر انجمن واردکنندگان خودرو هم در اردیبهشت ۱۴۰۴ گفته بود حدود ۸۰ درصد خودروهای وارداتی کشور از گمرک شهید رجایی وارد می‌شوند. این رقم مال پیش از باز شدن مسیرهای دیگر ترخیص خودرو است و ممکن است امروز کمتر باشد.
پلاک یا مجوز ویژه شهید رجایی
پلاک‌های اختصاصی مثل پلاک کیش، قشم یا انزلی مال مناطق آزادند و در میان آن‌ها پلاک یا مجوز تردد جداگانه‌ای برای منطقه ویژه اقتصادی شهید رجایی دیده نمی‌شود. پس اگر خودرویی با عنوان پلاک، مجوز تردد یا مجوز خروج موقت (مرخصی) ویژه شهید رجایی به شما عرضه شد، پیش از معامله از پلیس راهور استعلام بگیرید.
قانون درباره خودروی داخل بندر چه می‌گوید
قانون تشکیل و اداره مناطق ویژه اقتصادی در ۱۱ خرداد ۱۳۸۴ در مجلس تصویب و در ۵ آذر ۱۳۸۴ در مجمع تشخیص مصلحت نظام تأیید شد. طبق ماده ۸ این قانون، مبادلات بازرگانی این مناطق با خارج از کشور پس از ثبت در گمرک از حقوق گمرکی و سود بازرگانی معاف است، اما مبادلات آن‌ها با سایر نقاط کشور تابع مقررات صادرات و واردات است. ماده ۹ هم ورود کالا به‌صورت مسافری از منطقه به سایر نقاط کشور را، به هر میزان، ممنوع کرده است.
نتیجه برای خریدار این است که خودروی داخل بندر کالای ترخیص‌نشده به شمار می‌آید و هیچ‌کس نمی‌تواند آن را به‌عنوان همراه مسافر یا با پلاک منطقه بیرون ببرد. این خودرو فقط پس از ترخیص کامل تجاری و گرفتن پلاک ملی به بازار می‌رسد. گمرک ایران هم در بخشنامه ۱۲ اسفند ۱۴۰۴ واردات خودروی سواری از مناطق آزاد و ویژه اقتصادی به سرزمین اصلی را با ثبت آماری یا ثبت سفارش معتبر و فقط مطابق آیین‌نامه اجرایی ماده ۱۱ قانون ساماندهی صنعت خودرو مجاز کرد.
ماده ۱۰ همین قانون اجازه می‌دهد واردکننده کالایش را با قبض انبار تفکیکی که سازمان منطقه صادر می‌کند به دیگری واگذار کند. آنچه با این قبض منتقل می‌شود کالایی ترخیص‌نشده است، نه خودرویی با سند و پلاک. اگر کسی چنین مدرکی برای خودرو به شما پیشنهاد داد، پیش از هر پرداختی موضوع را از گمرک بپرسید.
صف بندر و زمان تحویل خودرو
هر گره‌ای در شهید رجایی می‌تواند تحویل خودروی وارداتی را عقب بیندازد. پس از انفجار اردیبهشت ۱۴۰۴، رئیس انجمن واردکنندگان خودرو گفت اطلاعات گمرکی بخشی از خودروهای وارداتی آسیب دیده و ترخیص تقریباً متوقف شده بود. در خرداد همان سال هم رئیس کل دادگستری هرمزگان گفت هزاران خودرو به دلیل آزمون‌های تکراری استاندارد و محیط‌زیست در بندر مانده‌اند. روشن نیست این آزمون‌های تکراری در سال ۱۴۰۵ هنوز انجام می‌شود یا نه.
از اسفند ۱۴۰۴ و در ماه‌های بحران، فشار بر بندر بیشتر شد. مدیرکل بنادر و دریانوردی هرمزگان در ۸ تیر ۱۴۰۵ گفت خروج کامیون در پنج روز نخست بحران حدود ۹۳ درصد کم شد، اما پس از چند روز به وضعیت پیش از آن برگشت. رئیس کل دادگستری هرمزگان در ۵ مرداد ۱۴۰۵ گفت هنوز بیش از ۱۰ هزار خودرو در بنادر و گمرکات استان مانده است، شامل ۶ هزار خودروی وارداتی و ۴ هزار خودروی ترانزیت خارجی. خودروهای ترانزیتی مقصدشان خارج از کشور است و به بازار داخل عرضه نمی‌شوند. این آخرین رقم اعلام‌شده است و وضعیت صف را پیش از معامله از فروشنده و گمرک بپرسید.
شهید رجایی همیشه تنها محل ترخیص هم نبوده است. مدیرعامل راه‌آهن در ۱۵ دی ۱۴۰۴ اعلام کرد پیش‌بینی می‌شود حدود ۶ هزار خودروی وارداتی با قطار از این بندر به بندر خشک آپرین در استان تهران منتقل شوند تا همان‌جا ترخیص شوند. فعال بودن این مسیر در ۱۴۰۵ را از گمرک بپرسید. پس وقتی فروشنده می‌گوید خودرو در گمرک است، بپرسید در کدام گمرک.
پیش از پرداخت چه بپرسید
نخستین پرسش این است که خودرو ترخیص شده یا نه. خودرویی که ترخیص شده و به بازار رسیده باید سند و پلاک ملی داشته باشد و مدارکش را می‌توان مثل هر خودروی پلاک ملی دیگری بررسی کرد، پس شماره شاسی و موتور را با سند تطبیق دهید. اگر خودرو هنوز ترخیص نشده، بپرسید واردکننده کیست، خودرو در کدام گمرک است و ثبت سفارش آن انجام شده یا نه، و برای هر پاسخ مدرک بخواهید، نه قول شفاهی.
جمله «خودرو در بندر است» را ضمانت تحویل ندانید. زمان ترخیص نه در اختیار شماست و نه در اختیار فروشنده. برای خودرویی که هنوز سند و پلاک ملی ندارد، پیش از پرداخت یا بستن قرارداد، وضعیتش را از گمرک و واردکننده جویا شوید و مدرک کتبی بخواهید.
وضعیت فنی را هم جدی بگیرید. پس از انفجار اردیبهشت ۱۴۰۴، دبیر انجمن واردکنندگان خودرو گفت خودروهای وارداتی آسیب جدی ندیدند، اما شیشه برخی از آن‌ها شکست. خودرویی که مدت‌ها در بندر یا صف ترخیص مانده، پیش از خرید باید به‌دقت بازدید شود.
خودروهای پلاک کیش و قشم در بندرعباس
در بندرعباس ممکن است خودروی پلاک کیش یا قشم ببینید. این‌ها خودروهای پلاک منطقه آزادند، نه پلاک شهید رجایی، و قواعد خودشان را دارند. از ۷ تیر ۱۴۰۵ این خودروها با مجوز تردد در کل هرمزگان رفت‌وآمد می‌کنند؛ شرط مدل و مراحل گرفتن مجوز را از پلیس راهور هرمزگان بپرسید، چون با تردد بدون مجوز مثل خودروی قاچاق برخورد می‌شود.
رئیس پلیس راهور فراجا در ۳۱ شهریور ۱۴۰۵ اعلام کرد خودروهای پلاک کیش و قشم تا پایان آذر ۱۴۰۵ با همان پلاک، به شرط رعایت قوانین راهنمایی و رانندگی و هماهنگی با سازمان‌های مرتبط، در همه نقاط کشور اجازه تردد دارند. پیش از این تمدید، پلیس راهور هرمزگان درباره توقیف خودروهایی که بیرون از محدوده تردد کنند هشدار داده بود. تا زمان نوشتن این راهنما، تصمیمی درباره پس از ۳۰ آذر ۱۴۰۵ اعلام نشده است. خبرهای قدیمی هم ممکن است گمراه‌کننده باشند؛ برای نمونه، مجوز تردد سراسری دوران جنگ که پلیس راهور در ۱۰ خرداد ۱۴۰۵ برای پنج منطقه آزاد اعلام کرد، با اطلاعیه ۳۱ شهریور برای همه آن‌ها جز کیش و قشم پایان یافت. پس تاریخ هر اطلاعیه را ببینید و وضعیت تردد همان خودرو را از پلیس راهور استعلام بگیرید.
راه ماندگارتر، تبدیل به پلاک ملی است، اما همه خودروها مشمول آن نیستند. در فراخوان شهریور ۱۴۰۵ سازمان منطقه آزاد کیش، فقط خودروهای مدل ۲۰۱۳ تا ۲۰۱۸ با حجم موتور حداکثر ۲۵۰۰ سی‌سی و تاریخ سند پیش از ۲۴ تیر ۱۴۰۳ امکان تبدیل داشتند و برخی برندها هم کنار گذاشته شدند. طبق ضوابطی که دبیرخانه شورای عالی مناطق آزاد در مرداد ۱۴۰۴ اعلام کرد، مالک و واردکننده باید یک نفر باشند؛ پس اگر چنین خودرویی را دست‌دوم می‌خرید، پیش از معامله از سازمان منطقه آزاد و گمرک بپرسید که پس از خرید هنوز مشمول تبدیل هست یا نه. تخفیف ۲۰ درصدی سود بازرگانی این تبدیل، به موجب مصوبه هیئت وزیران، فقط تا پایان اسفند ۱۴۰۵ اعتبار دارد.
جمع‌بندی
از بندر شهید رجایی نمی‌توان خودرو را پیش از ترخیص خرید و با آن بیرون آمد. خودرویی که از این بندر وارد می‌شود فقط پس از ترخیص کامل و گرفتن پلاک ملی به دست خریدار می‌رسد و از آن پس مثل هر خودروی پلاک ملی دیگری معامله می‌شود. خطر اصلی در خرید خودرویی است که هنوز در بندر یا گمرک است، یا خودروی پلاک منطقه آزادی که با مجوزهای مهلت‌دار تردد می‌کند.
در آگهی‌های اینترنشنال اتوکار نوع پلاک و وضعیت ترخیص هر خودرو جداگانه ثبت می‌شود و پیش از هر گفت‌وگویی با فروشنده می‌توانید آن را ببینید. اگر خودرویی را پسندیدید، کارشناسی خودرو با گزارشی از ۱۳ بخش بدنه کمک می‌کند وضعیت فنی آن را پیش از پرداخت بدانید.
